Ngày nay, các bệnh lý về gan đang ngày càng gia tăng do lối sống thiếu lành mạnh và tác động của môi trường dẫn đến xơ gan, ung thư gan. Một trong những dược liệu quý giá đã được khoa học chứng minh mang lại lợi ích vượt trội cho lá gan chính là Ưng bất bạc. Loài cây với cái tên độc đáo không chỉ là một dược liệu quý của y học cổ truyền mà còn được công nhận quốc tế nhờ những nghiên cứu hiện đại, mở ra hy vọng mới trong việc bảo vệ và phục hồi chức năng gan.
Hiểu về loài cây Ưng bất bạc
Sự phát hiện cây dược liệu quý trên non cao
Trên dải đất miền Trung và các khu vực vùng Tây Bắc như Nghệ An, Hà Tĩnh người dân vẫn thường truyền tai nhau về một loài cây không chỉ sở hữu cái tên kỳ lạ mà ngay cả chim cũng không dám bay đến dệt tổ – Ưng bất bạc.
Thuộc dạng cây nhỡ, có rất nhiều lá cứng và rậm rạp quanh năm tháng, thân lại có nhiều gai ngắn nhưng lại rất sắc nhọn. Sở dĩ chim không thể sinh sống và làm tổ được ở trên cây cũng bởi những khối lá mọc ra ở trên thân của chúng được ví như một “núi đao, biển kim”
Tên gọi và đặc điểm của cây
Cây Ưng bất bạc hay Muồng truổng, Hoàng mộc dài có tên khoa học là Zanthoxylum avicennae, thuộc họ Cam (Rutaceae) và là một trong những vị thuốc lâu đời tại Trung Quốc, được ghi chép trong cuốn “Thần Nông bản thảo” từ năm 221 trước công nguyên vào thời nhà Tần. Ở Việt Nam, loài cây này được biết đến với các tên gọi khác như: Muồng truổng, sẻn đen, đơn gai, truổng lá nhỏ hay hoàng mộc dài.
Ưng bất bạc mọc rải rác ở các tỉnh Trung du và vùng núi thấp phía Bắc như Lạng Sơn, Hòa Bình, Ninh Bình, Bắc Giang, Thanh Hoá… Ngoài ra, trên thế giới chúng có mặt chủ yếu ở Đông Dương và một vài tỉnh phía Nam của Trung Quốc
Theo Y văn cổ của Việt Nam và Trung Quốc, loại cây này có vị cay, đắng, tính ấm, được quy vào các kinh can, tỳ vị có chức năng là trị phong, lợi thấp, lợi niệu và từ lâu chúng đã được người dân phát hiện và đào để lấy rễ để đem đi làm thuốc chuyên trị các vấn đề về liên quan đến gan như viêm gan, viêm gan mạn, vàng da… hỗ trợ khôi phục các chức năng gan của con người.
Tại sao Ưng bất bạc được xem như vị thuốc quý cho gan?
Sự tiến bộ của Khoa học và Y học hiện nay đã công nhận các thành phần có trong Ưng bất hoạt đã mang đến tác dụng vô cùng vượt trội đối với gan.
Nghiên cứu chỉ ra rằng, rễ của loài cây này chứa cả 2 loại flavonoid quan trọng: Hesperidin và Diosmin, chúng được xem như “cặp đôi hoàn hảo” trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe gan.
Hesperidin
- Đã được chứng minh có khả năng phục hồi và tái tạo tế bào gan.
- Ngăn ngừa các tình trạng như xơ gan và ung thư gan.
- Các nghiên cứu tại Ai Cập và Thái Lan cho thấy hesperidin có tác dụng chống oxy hóa tế bào gan, khử gốc tự do, giảm tổn thương gan và viêm gan do hóa chất hoặc thuốc tân dược trên mô hình COX1 và COX2
- Hesperidin cũng giúp ngăn chặn sự hình thành collagen trong tế bào gan, từ đó phòng ngừa xơ gan và gan nhiễm mỡ.
Diosmin
- Giảm tổn thương tế bào gan do rượu.
- Tăng cường chuyển hóa, đào thải ethanol, hạ men gan và cải thiện chức năng gan.
- Cải thiện các chỉ số sinh hóa quan trọng như glucose máu, cholesterol, ure máu và giảm men gan như là AST, ALT.
Bên cạnh flavonoid, trên cây Ưng bất bạc còn chứa vô số hợp chất quan trọng, trong đó nổi bật là nhóm alcaloid như dictamin, skimmianin, culantramin thuộc nhóm quinolin. Ngoài ra, vỏ thân, vỏ rễ và lá của cây còn chứa tinh dầu và nhiều hợp chất khác thuộc nhóm lignan. Những hợp chất này có cấu trúc hóa học gần giống silymarin, rất đặc hiệu trong điều trị các vấn đề về bệnh lý này
Hành trình 10 năm từ dược liệu núi rừng đến công trình được cấp bằng sáng chế
Để cây Ưng bất bạc được công nhận trên toàn cầu thì phải mất hơn một thập kỷ, đi cùng với cả tuổi trẻ và sự cống hiến hết mình của Tiến sĩ Trần Đức Dũng, khi ấy vẫn là một chàng thanh niên với tấm bằng Cử nhân ngành Dược học trong tay.
Hành trình nghiên cứu bắt đầu từ năm 2003, mang trong mình hành trang là niềm tin và quyết tâm, TS. Dũng mang Ưng Bất Bạc sang Đài Loan – nơi được xem là quốc gia tiên phong trong lĩnh vực chiết xuất dược liệu. Hơn 10 năm nỗ lực nghiên cứu đã giúp TS. Dũng làm sáng tỏ bốn nhóm tác dụng quan trọng có trong rễ của loại cây này.
- Lá chắn bảo vệ tổn thương tế bào gan do sử dụng rượu bia, tân dược, kháng virus viêm gan B, giảm men gan, đồng thời tái tạo và phục hồi chức năng gan.
- Cao chiết từ Ưng Bất Bạc có khả năng tiêu diệt tế bào ung thư gan người HA22T bằng cách kích hoạt protein PP2A, từ đó làm chậm quá trình phát triển của khối u.
- Cao chiết có khả năng ức chế sự hình thành và phát triển của tế bào ung thư gan HA22T.
- Cao chiết có tác dụng ức chế sự tăng sinh, giảm khả năng xâm lấn và ngăn chặn các tín hiệu di căn của tế bào ung thư gan HA22T thông qua cơ chế kích hoạt protein PP2A.
Kết quả nghiên cứu về Ưng bất bạc đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong lĩnh vực khoa học và nhận về giải thưởng danh giá “Nghiên cứu Trung Y dược Hứa Hồng Nguyên” do Cục Sáng chế và Nhãn hiệu Thương mại Hoa Kỳ cùng Ủy ban Khoa học Công nghệ Đài Loan công nhận. Ưng bất bạc đã trở thành dược liệu Việt Nam đầu tiên được cấp bằng sáng chế tại Mỹ và Đài Loan, điều đó rất xứng đáng với những năm tháng miệt mài của TS. Trần Đức Dũng.
Tổng kết
Từ câu chuyện dân gian đến công trình nghiên cứu được cấp bằng sáng chế quốc tế, Ưng bất bạc đã chứng minh giá trị vượt trội trong việc bảo vệ và phục hồi chức năng gan. Hy vọng bài viết trên đã mang đến cho bạn những thông tin hữu ích về loại cây này. Cùng theo dõi Lộc Rừng Việt Nam để tiếp tục khám phá thêm về các loài cây dược liệu hữu ích và những phương pháp chăm sóc sức khỏe trong đời sống hằng ngày nhé!
Tìm hiểu thêm về các loài dược liệu tại đây!